Voeding en Graves

Voeding die je lichaam ondersteunt

Veel artsen zeggen dat het weinig uitmaakt wat je eet bij Graves. Vanuit de orthomoleculaire en integrale geneeskunde kijken we breder. Wat je eet, heeft invloed op je afweersysteem, op je herstel en op hoe je je voelt. Niet alles daarvan is al wetenschappelijk bewezen, maar in onze eigen ervaring en in onze community zien we hoeveel verschil het kan maken.

Twee van onze ervaringsdeskundigen hebben een opleiding tot orthomoleculair therapeut gevolgd. Wat hier staat, komt uit die opleiding, uit onze eigen ervaring en uit wat we in de community zien. Zie het als aanvulling op je behandeling, niet als vervanging. Wat je beter kunt laten en waarom, zoals jodium, soja en cafeïne, lees je in het Informatie- en invulboek.

Zo puur mogelijk

De basis is eenvoudig. Eet zo veel mogelijk vers en bereid het thuis, of je nu zelf kookt of iemand anders. Diepvriesgroenten en -fruit tellen ook als vers. Dat scheelt boodschappen doen. Neem weinig suiker. Komt iets uit een pakje of pot, kies dan voor een zo kort mogelijke ingrediëntenlijst. Hoe minder stoffen erop staan, hoe beter je weet wat je eet.

Let bij het lezen van etiketten vooral op jodium. Het staat er vaak verstopt in. Woorden om op te letten zijn:

  • joodzout, gejodeerd zout of bakkerszout;
  • kaliumjodide of kaliumjodaat;
  • zeewier, kelp, kombu, wakame en nori;
  • erytrosine (E127), een rode kleurstof.

Jodium zit vaak in brood, vleeswaren, kant-en-klare maaltijden, sauzen, soepen uit een pakje en chips. Voor thuis kun je zout zonder toegevoegd jodium gebruiken, zoals zeezout of steenzout zonder jodium, fleur de sel of Himalayazout. Kijk op het etiket of er niet toch jodium of gejodeerd op staat.

Je darmen en je afweersysteem

Een groot deel van je afweersysteem zit in en rond je darmen. Daar leert het wat lichaamseigen is en wat niet. Onderzoek laat zien dat de darmflora bij mensen met Graves vaak anders is samengesteld dan bij mensen zonder Graves. Of je met eten je Graves kunt verbeteren, is nog niet bewezen. Dat een gezonde darm je afweersysteem helpt, is wel aannemelijk.

Wat je darmen ondersteunt, gaat verder dan alleen vezels:

  • Gefermenteerd eten en drinken, zoals zuurkool, kimchi, andere ingemaakte groenten en waterkefir. Kies een versie die niet verhit is, want dan leven de bacteriën nog.
  • Voeding voor je goede bacteriën, zoals ui, prei, knoflook, asperges, peulvruchten en afgekoelde aardappel of rijst. Volg je een FODMAP-dieet, bijvoorbeeld vanwege een prikkelbare darm? Dan verdraag je een deel hiervan misschien minder goed. Kies dan wat bij jouw lijst past.
  • Kleur op je bord. Gekleurde groenten, bessen, kruiden en olijfolie bevatten stoffen waar je darmflora goed op gedijt.
  • Variatie. Hoe meer verschillende planten je eet, hoe gevarieerder je darmflora wordt. Groenten, fruit, noten, zaden, pitten, kruiden en peulvruchten tellen allemaal mee.
  • Minder van wat je darmen verstoort, zoals suiker, zoetstoffen, alcohol en sterk bewerkt eten.

Je lever ondersteunen

Je lever doet meer dan je denkt. Een deel van je schildklierhormoon wordt daar omgezet in de werkzame vorm. Ook verwerkt je lever je medicijnen. Vanuit de orthomoleculaire praktijk letten we daarom ook op voeding die je lever ondersteunt. Daar is nog weinig onderzoek naar gedaan, maar het past goed bij gezond en puur eten.

  • bittere groenten, zoals witlof, rucola, andijvie en artisjok;
  • gekookte koolsoorten, zoals broccoli, spruitjes en bloemkool;
  • rode biet en kurkuma;
  • genoeg eiwit, want je lever heeft bouwstoffen nodig;
  • zo min mogelijk alcohol, gefrituurd eten en suiker.

In onze community zien we de combinatie van Graves en nier- of galstenen vaker dan je zou verwachten. Heb je aanleg voor nierstenen? Wees dan voorzichtig met groenten en fruit die veel oxalaat bevatten, zoals rode biet, spinazie, rabarber en sommige bessen. Eet ze met mate en wissel af.

Selenium, zink, ijzer en magnesium

Een te snel werkende schildklier verbruikt veel. In het Informatie- en invulboek lees je waarom deze stoffen bij Graves extra aandacht verdienen en waarom het goed is om ze eerst te laten meten. Hier lees je waar ze in je eten zitten.

  • Selenium zit in vlees, kip, paddenstoelen en vooral in paranoten. Paranoten zijn zo rijk aan selenium dat de hoeveelheid per noot sterk verschilt. Wij raden aan om er maximaal twee of drie per dag te eten en dan niet ook nog selenium als supplement te nemen. Zo blijf je ruim onder de veilige bovengrens van 255 microgram per dag.
  • Zink zit in rundvlees, pompoenpitten, cashewnoten, peulvruchten en havermout.
  • Pitten zoals pompoenpitten en zonnebloempitten zijn een fijne bron van zink, magnesium, ijzer en vitamine E. Zonnebloempitten bevatten ook selenium.
  • IJzer zit in rood vlees, peulvruchten, groene bladgroenten en pompoenpitten. IJzer uit plantaardig eten neemt je lichaam beter op samen met iets dat vitamine C bevat, zoals paprika of een stuk fruit. Drink liever geen thee of koffie bij je maaltijd, want die remmen de opname.
  • Magnesium zit in noten, zaden, pitten, groene bladgroenten, peulvruchten, havermout en pure chocolade.

Calcium en vitamine D zonder jodium

Een te snel werkende schildklier versnelt de afbraak van je botten. Calcium en vitamine D zijn daarom belangrijk. Lastig is dat de bekendste bronnen, zoals zuivel, vis en eieren, ook jodium bevatten. Gelukkig zijn er andere bronnen.

  • Calcium zit in groene bladgroenten zoals boerenkool en paksoi, in broccoli, amandelen, sesamzaad en tahin, chiazaad, witte bonen en gedroogde vijgen.
  • Plantaardige drinks raden we niet aan als vervanging. Ze zijn vaak sterk bewerkt en bevatten regelmatig suiker. Laat melk dan liever even helemaal staan.
  • Vitamine D maakt je huid aan met zonlicht, maar alleen als de zon hoog genoeg staat. Een handige vuistregel is dat je huid pas vitamine D aanmaakt als je schaduw korter is dan je lichaamslengte. Staat de zon lager, dan bereikt de UV-straling die daarvoor nodig is het aardoppervlak niet. In Nederland is dat een groot deel van het jaar zo. Uit de zon alleen haal je hier dus niet genoeg voor een heel jaar. Wij kiezen zelf voor vitamine D-druppels, samen met vitamine K2. K2 helpt om het calcium in je botten te krijgen.
  • Je vitamine D-waarde. In de reguliere geneeskunde geldt 50 nmol/l als ondergrens. Die is bedoeld om een tekortziekte te voorkomen, niet om goed te kunnen functioneren met een lijf dat ziek is. Bij Graves zien wij de waarde het liefst rond de 100 nmol/l. Voor gezonde mensen vinden we 80 nmol/l al prachtig. Let op de eenheid op je uitslag. Staat er ng/ml, dan is 100 nmol/l ongeveer 40 ng/ml. Laat je waarde meten en bespreek met je arts hoeveel je nodig hebt.

Eiwit zonder vis en eieren

Eiwit heb je nodig om spieren te behouden en te herstellen. Zeker in de eerste periode, als je jodium zo veel mogelijk weert, zijn vis, schaal- en schelpdieren en eieren geen goede bron. Ook zuivel zoals melk, yoghurt en kwark bevat jodium. Kaas bevat maar weinig, maar als je zuivel even beperkt, laat je kaas ook liever even staan. Gelukkig zijn er genoeg andere mogelijkheden:

  • vlees en kip;
  • peulvruchten, zoals linzen, kikkererwten en bonen;
  • noten en notenpasta zonder toegevoegd zout;
  • zaden en pitten, zoals hennepzaad, pompoenpitten en zonnebloempitten;
  • quinoa en boekweit.

Laat eiwitshakes, eiwitpoeders en producten met extra proteïne liever staan. Ze zijn sterk bewerkt en bevatten vaak zoetstoffen. Er zijn een paar uitzonderingen, maar die moet je echt zoeken.

Is je schildklier weer goed onder controle, dan kun je met verstand weer een ei eten.

Eten zonder brood

Brood is in Nederland bijna altijd gemaakt met bakkerszout. Daar zit jodium in. Merk je geen verschil als je gluten laat staan? Dan kun je ook zelf brood bakken in een broodbakmachine, met zout zonder jodium, of op zoek gaan naar brood zonder zout. Stoppen met brood is lastig, zeker als je net begint en weinig puf hebt. Niet elke maaltijd hoeft een hele maaltijd te zijn. Een paar ideeën.

  • Ontbijt dat je de avond ervoor klaarzet, zoals havermout of chiapudding met fruit en noten.
  • Restjes als lunch. Kook 's avonds wat extra, dan heb je de volgende dag een lunch.
  • Soep. Maak een grote pan en vries porties in.
  • Aardappel of zoete aardappel als basis, warm of koud in een salade.
  • Mais- of rijstwafels met avocado, notenpasta of vleeswaren zonder jodiumzout.
  • Een handje noten met fruit als je snel iets nodig hebt.

Als je honger hebt

Werkt je schildklier te snel, dan verbrandt je lichaam veel meer dan normaal. Je hebt vaak honger, valt af en kunt spierkracht verliezen. In die periode helpt het om je lichaam goed te voeden.

  • Eet vaker kleine maaltijden, ook tussendoor.
  • Neem bij elke maaltijd eiwit. Dat verzadigt langer en beschermt je spieren.
  • Kies voor tussendoortjes die vullen, zoals noten, avocado, een kom havermout of een restje van de avond ervoor.
  • Drink genoeg, het liefst water en kruidenthee. Je zweet meer en je lichaam heeft meer vocht nodig.

Als je weer aankomt

Veel mensen schrikken als ze na de start van de behandeling aankomen. Dat is begrijpelijk, maar het is meestal een goed teken. Graves kost spieren, vet en vocht. Aankomen is vaak gewoon terugkrijgen wat de ziekte je had afgenomen. Je lichaam herstelt.

Dat het soms snel gaat, komt doordat je stofwisseling terugzakt naar normaal, terwijl je honger nog een tijd hoog blijft. Je lichaam moet zich opnieuw instellen en dat kost tijd. Wat helpt, is puur en eiwitrijk blijven eten, je porties rustig terugbrengen naar wat je vroeger at en in beweging blijven op een manier die past bij je energie. Een streng dieet raden we af. Dat geeft stress, voor je lijf en voor je hoofd. Stress is een bekende trigger voor Graves. Ook stevig gaan sporten om af te vallen is in deze periode geen goed idee. In het Informatie- en invulboek lees je waarom.

Kom je veel aan en voel je je ook traag, koud of moe? Dan werkt je schildklier misschien tijdelijk te langzaam. Dat kan bij de behandeling horen en is geen reden voor paniek. Het gewicht gaat er meestal weer af als je schildklierwerking normaliseert of als je medicatie, zoals levothyroxine, beter is afgesteld. Laat wel je bloedwaarden nakijken en bespreek het met je arts.

Als je weinig energie hebt

Gezond eten kost energie. Die heb je met Graves niet altijd. Maak het jezelf daarom makkelijk.

  • Zorg voor een voorraadkast met de basis, zoals havermout, peulvruchten in een pot, noten, rijst en diepvriesgroenten.
  • Kook één keer en eet twee keer.
  • Laat je boodschappen bezorgen.
  • Neem hulp aan als iemand aanbiedt om voor je te koken.

Uit eten

Heb je de puf om uit eten te gaan? Geniet ervan. Let even op de dingen die in het Informatie- en invulboek staan en wees verder vooral blij dat je een keer niet zelf voor je eten hoeft te zorgen. Ontspan en gun jezelf een avond plezier. Eén avond is iets heel anders dan wat je dagelijks eet. Merk je achteraf dat iets je minder goed deed, dan maak je de volgende keer gewoon een andere keuze.

Ontdek wat jouw lichaam goed verdraagt

Niet iedereen reageert hetzelfde op voeding. Soms vinden reguliere testen niets, terwijl je wel klachten hebt. Wat je lichaam goed verdraagt, merk je dan vooral door het uit te proberen en bij te houden. Schrijf op wat je eet en hoe je je daarna voelt, zoals je energie, je buik, je slaap en je huid. Na een paar weken zie je vaak een patroon. Gebruik je een van onze boeken, dan heb je daar per dag ruimte voor wat je eet.

Sommigen hebben baat bij een vaste aanpak, zoals paleo. Anderen kijken liever per voedingsmiddel wat werkt. Er is niet één goede manier. Het gaat erom dat je ontdekt wat jouw lichaam ondersteunt.

Bronnen: Vighi G e.a., Allergy and the gastrointestinal system, Clinical & Experimental Immunology 2008;153(Suppl 1):3–6. Ishaq HM e.a., Molecular alteration analysis of human gut microbial composition in Graves' disease patients, International Journal of Biological Sciences 2018;14(11):1558–1570. Malik R, Hodgson H, The relationship between the thyroid gland and the liver, QJM 2002;95(9):559–569. EFSA, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for selenium, EFSA Journal 2023;21(1):e07704. Dale J e.a., Weight gain following treatment of hyperthyroidism, Clinical Endocrinology 2001;55:233–239. NEVO-online 2025 (RIVM).